Aşağıda Sayın Güldem Polat‘ın Avşa Adası Hagios Georgios Manastırı‘nda yapılan çalışmalardan bizim için derlediği yazıyı okuyabilirsiniz. Kendisine bu çalışması ve derlemesi için çok teşekkürler….

Kısa Bilgi

Balikesir ili, Marmara ilcesi, Avsa Adasi, Turkeli Beldesi, Manastir Mevkiinde (ismini uzerinde bulunan manastirdan almistir) bulunan “Hagios Georgos” Manastirinda, Kultur Bakanligi, Anitlar ve Muzeler Mudurlugu`nun musaadeleri ile Balikesir Muzeler Mudurlugunun denetiminde temizlk calismalar yapilmistir. Manastir kalintilarina iskele meydanindan yuruyerek yarim saatte, taksi ile 5 dakikada gidilmektedir. Fener Rum Patrikanesi Kutuphanesinde olan Gedeon`un Kitabinda ( Pera,1895 ) Afusia olarak isimlendirilen Avsa`daki manastirin, 1628 tarihinde Leonidas ve Siemonisimli 2 papaz tarafindan insaa edildigi, 1834` te Kouteli`li ( Ekinlik Adasi ) papaz Antimos tarafindan resterasyon yaptirildigi, Aynaroz`daki “Batopedion Manastiri`na” bagli oldugu ve manastirdan her yil 6,5 florya 18 kurus para yardimi geldigi yazilidir. Daha sonra bu para yardimi her yil artarak 1842`de 200 kurusa kadar cikmistir. Manastir 2 katli olup toplam 80 odasi ( her katta 40 oda ) oldugu rivayet edilmektedir. Bolgenin meshur papaz okuludur. Manastir 23 pafta 617 parselde 2372.00 metrekare ve 657 parselde 340 metrekare olmak uzere toplam 2712.00 metrekarelik bir alani kaplamaktadir. Bu alan Bursa Kultur ve Tabiat Varliklarini Koruma Kurulu tarafindan tescil edilerek sit alani olarak kabul edilmistir.

Yapılan çalışmalar

01

Tum sahayi orten calilik ve incir agaclari kesilip temizlendikten sonra, aciga cikan temellerden anlasilacagi gibi manastir tarihinde de belirtilen 2 yapi evresi izlenmektedir :

1

Temellerden buyuk bir kismi irili ufakli taslar, granit taslar arasinda, camura saman katkili camur harcli, bazi yerlerde camur siva, bazi yerlerde kirec siva uzerine sari veya bej renkte badanalidir.

Çamura kum katkisi ile pisirilerek buyuk tugla bloklar yapilmistir. Mese agacindan direkler, her boyda civiler ( 7-30 cm. arasinda ) ve uzerinde Ahmet Ali Pasa – Murefte ( Myrapityon ) kiremitler kullanilmistir. Buluntular, manastirin ilk yapilis tarihi olan 1628`e tarihlenmektedir.

02

2

1834 yilinda yapilan restorasyonda tamiratla birlikte, bazi yapilar ilave edilmistir. Kuzey duvari, sarnic, dikdortgen bicimli cok buyuk bir yapi ilaveler arasindadir.

0304

 

Temellerinde adanin kendi yapi tasi olan granit bloklar arasinda horosan harc, mese direkler, delikli tuglalar kullanilmistir. Kiremitler Marsilya`dan gelmistir.

05

06

Yapının Tanımı

Manastir, tum manastirlarda oldugu gibi, deniz kenarinda, etrafi duvarla cevrili buyuk bir arazi icindedir. Dogu – bati istikametinde uzanan bir kiliseyi dort yandan cevreledigi dusunulen binalardan olusmustur.

Ana bina ( resim 2-3 ), Manastir kilisesi, 11,43 metre boyunda, 7,3 metre enindedir. Dogu kisminda apsis, batida nartex yer alir. Naos`unboyu, apsis dahil 9,25 metredir. Apsisin bir kenarinda (kuzeydoguda) bir apsis daha vardir. Gorunuse gore tek sahnlidir. Apsis, naos, nartex toprakla ortuludur. Temeller irili ufakli taslar arasina, camura saman katkili bir harcla orulmus, ustu kirecle sivanarak, sarimsi ve bej renkte badana yapilarak boyanmistir. Gorulebildigi kadari ile naos`un ic duvarlari, apsis ve kucuk apsisin ic yuzleri fresklerle susludur. Ancak bu fresklerden cok az parca kalmistir. Toprak ustune dusen tum fresk parcalari, mumkun oldugu kadar toplanmistir. Bir parcada ” GIO ” yazisi okunmaktadir; muhtemelen ” HAGIOS “ kutsal fadesi yaziliydi.

Naos`a 96 cm genisliginde bir kapi ile girilmektedir. Temizlik sirasinda bircok demir parcalari bulunmustur ( ahsap bir kapiya ait olmaklidir ).Naos zemini 33 * 33 * 2 cm olculerinde, kare seklinde, kiremit rengi tuglalarla dosenmistir. Tuglalar, camura kum katkisi ile yapilmis ve cok iyi pisirilmistir ve gayet guzel gorunumleri vardir. Tugla zeminin altinda oluk oldugu dusunulen mermer bir parca bulunmustur. Bir rivayete gore manastirin tabanda doseli su borulari isitildigi da soylenmektedir. Naos`un kuzey duvari bitiminde, ayni zamanda kucuk apsisin altinda, uzeri veya tavani cok buyuk bir levha ile ortulu bir mekan yer alir. Buradan asagiya dogru 5 basamak merdivenle inilir. Duvarlarda sagda ve solda nisler vardir. Sagdaki nisin olculeri 60*75 cm, soldakinin ise 50*46 cm`dir. Merdivenlerin alti yarim yuvarlak bir bicimde sonlanir. ici tatli su ile dolu bulunmustur. Muhtemelen bir kuyudur. Sagdaki nisin bir kismi kirilmistir. Kirilan yerden iceri dogru baklidiginda, yapisinin kilisenin temel duvarlari ile ayni zaman ait oldugu anlasilir. Muhtemelen bu kisim da kilise yapilirken insa edilmistir. Irili ufakli taslar arasinda, camura saman katkili harc kullanilmis, 1 cm kalinlikta kirec siva ile sivanmis ve uzerine badana yapilmistir. Kuyunun temizlenmesi sirasinda tabak parcalari, cesitli boyda civiler, demir parcalari, uzeri Rumca yazili, catidan dusmus kiremit parcalari, demir bir su borusu, buyuk kisimlari yanmis odun parcalari, at nali seklinde yanmis bezemeli bir kilise esyasi coplerle karisik olarak bulunmustur.

Gerek kuyudan ve gerekse yuzeyden bol miktarda toplanan cesitli olculerdeki civiler, muhtemelen ahsap kapilara ait demir aksam, murefte ( myrapition ) yazili kiremit parcalari, yanmis mese agacindan mertekler, nartex-apsis bolumlerini susleyen freskler, kilisenin ustunun ahsap bir cati ile ortulu oldugunu gosterir ( onun uzeri de kiremitle dosenmisti). Ayrica temellerin dibine dusmus, camurla kumun karistirilarak pisisrilmesi le yapilmis tuglalarin, pek muntazam olmayan taslarla orulen duvarlarda, tugla dizilerinin meydana getirdigi tugla hatillar seklinde kullanildigini da dusundurmektedir Ekinlik ( Kouteli ) Adasi`nda zamanimiza kadar ayakta kalmis eski bir kilise veya manastirda tuglalarin duvarlarda ve pencere kenarlarinda kllanildigi da gorulmektedir.

Manastir kilisesinin disinda bir ic avlu, bir de dis avlu olmalidir. Gorunuse gore ic ve dis avluyu ceviren temeller, irili ufakli taslar, granit taslari arasina saman katkili, camur harcla yapilmis,ustleri 1-2 cm kalinlikta kirec siva ile sivanmistir.

İç avluda bir kuyu vardir. Cevresi kirec harci ile sivalidir. Burada demirden, iki ucu yuvarlak bicimde sonlanan hafif kavisli uzun bir cubuk bulunmustur. Muhtemelen kuyudan kovalarla su tasimak icin kullanilmistir. Avlunun etrafi kuzeyde 30,30 cm, guneyde 30,75 cm, batida 28,20 cm ( alinan olculer toprak uzerinde kalan temellere goredir) olan kareye yakin temellerle cevrilidir.

07

Bati duvarinin, guney duvari ile birlestigi kose, toprak altinda kaldigindan biraz kazilmistir. Mermerden parcalarin arasinda, irili ufakli taslarin da kullanilmasiyla camurdan bir sivi ile orulmustur. Duvarin ic yuzunde daha gec devre ait olmasi muhtemel tugla ve horasan harc kullanilarak yapilmis ve demir kenetlerin de baglayici olarak konuldugu bir yapi vardir fakat ne amacla yapildigi anlasilmamaktadir. Duvarin dis yuzunde ise uzeri kirec harci ile sivanmis 45*80 cm olculerinde ici hafif yuvarlak ocaga benzer bir yapi yer almistir. Bati duvari ve temeller cok tahrip oldugundan hemen hemen hic birsey kalmamistir.

08

Dogu duvarinin temelleri de ayni yapi teknigindedir. Yani irili ufakli taslar ve mermer parcalari arasina saman katkili camur harcla orulmus, uzerine kirec harci ile siva yapilmistir. Dogu duvarinin guney duvari ile birlestigi kosede ise, icten ice 180*150 cm olculerinde bir firin yer almaktadir. Alttan 1-7 sirada, 22*12 cm olculerinde, yuksekligi 5,5 cm olan tugladan, 7-12 sira arasinda ise 15*3 cm olculerinde tuglalar kullanilarak camur harcla bindirme tekniginden de yararlanilmistir. Temizlik sirasinda cok kalin bir kul tabakasi, uzunlugu 50 cm kadar olandan demir bir ma$a, fonksiyonlari pek anlasilamayan demir objeler ve buyuk bir anahtar bulunmustur.

Güldem Polat